Իրան-ԱՄՆ հակամարտությունը նոր փուլ է մտնում՝ ռազմական և քաղաքական լարվածությանը զուգահեռ աստիճանաբար վերածվելով նաև տնտեսական ճնշումների պայքարի։ Հակամարտության ամենաարագ արձագանքներից մեկը գրանցվում է համաշխարհային էներգետիկ շուկայում․ նավթի գները սկսել են աճել՝ շուկաներում ավելացնելով նոր անորոշություն։
Ինչպես հաղորդում է Euronews-ը, նավթի գների աճը պայմանավորված է առաջին հերթին Իրանի և ԱՄՆ-ի միջև հակասական ազդակներով և Հորմուզի նեղուցի շուրջ ստեղծված իրավիճակով։ Շուկայի մասնակիցները մտավախություն ունեն, որ նեղուցով նավարկության վերականգնումը կարող է երկարաձգվել, ինչը անմիջական ազդեցություն կունենա էներգակիրների համաշխարհային մատակարարումների վրա։
Հորմուզի նեղուցը համաշխարհային էներգետիկ շուկայի համար ռազմավարական նշանակություն ունի։ Դրանով է անցնում աշխարհի նավթի և հեղուկացված բնական գազի առևտրի զգալի մասը։ Ուստի նեղուցի երկարատև շրջափակման կամ դրա շուրջ անորոշության պահպանման ցանկացած հեռանկար անմիջապես արտացոլվում է նավթի շուկայում։
Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը հայտարարել է, որ նեղուցը չի բացվի, քանի դեռ ԱՄՆ-ը չի կատարել Թեհրանի ներկայացրած պահանջները։ Իրանական կողմը նաև ցանկանում է պահպանել վերահսկողությունը ռազմավարական այս ծովային միջանցքի նկատմամբ և նավերի անցման համար վճարներ սահմանել, ինչին Վաշինգտոնը դեմ է։
Այսպիսով, Հորմուզի նեղուցը վերածվում է ոչ միայն աշխարհաքաղաքական, այլև տնտեսական ճնշման կարևոր գործիքի։ Իրանի կողմից նավթի և գազի միջազգային մատակարարումների վրա ազդեցության հնարավորությունը մեծացնում է Թեհրանի բանակցային լծակները, մինչդեռ ԱՄՆ-ի համար առաջնահերթ խնդիր է մնում էներգակիրների համաշխարհային շուկայի կայունության պահպանումը։
Այս ֆոնին նավթի թանկացումը դառնում է Իրան-ԱՄՆ հակամարտության առաջին խոշոր տնտեսական հետևանքներից մեկը։ Եթե լարվածությունը շարունակվի, նավթի գների աճը կարող է տարածվել նաև այլ շուկաներ՝ բարձրացնելով փոխադրման, արտադրության և, ի վերջո, սպառողական ապրանքների ինքնարժեքը։
Այսինքն՝ հակամարտության հետևանքներն այլևս չեն սահմանափակվում միայն Իրանի և ԱՄՆ-ի հարաբերություններով։ Էներգետիկ շուկայի միջոցով դրանք կարող են ազդեցություն ունենալ համաշխարհային տնտեսության վրա։ Նավթի գնի ցանկացած էական աճ հատկապես զգայուն է այն երկրների համար, որոնք մեծապես կախված են ներմուծվող էներգակիրներից։
Միևնույն ժամանակ Վաշինգտոնը փորձում է ցույց տալ, որ իրավիճակի սրման նպատակ չունի։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ կողմերը մասնակի բանակցություններ են վարում, իսկ ստեղծված իրավիճակը համեմատել է շախմատային խաղի հետ։
Սակայն շուկաների արձագանքը ցույց է տալիս, որ քաղաքական հայտարարություններից ավելի կարևոր է դառնում իրական իրավիճակը Հորմուզի նեղուցում։ Քանի դեռ նավթի և գազի միջազգային փոխադրումների այս կարևոր ճանապարհի շուրջ չկա հստակություն, շուկաները շարունակելու են գնահատել ռիսկերը, իսկ նավթի գները՝ մնալ աճի ճնշման տակ։
Այսպիսով, Իրան-ԱՄՆ հակամարտությունը մտնում է մի փուլ, որտեղ տնտեսական գործոնն աստիճանաբար դառնում է նույնքան կարևոր, որքան ռազմական և դիվանագիտական ճնշումը։ Նավթի թանկացումը դրա առաջին տեսանելի ազդանշանն է։ Եթե Հորմուզի նեղուցի խնդիրը երկար ժամանակ չկարգավորվի, էներգետիկ շուկայի անկայունությունը կարող է վերածվել ավելի լայն տնտեսական խնդրի՝ ազդելով ոչ միայն նավթի, այլև համաշխարհային գնաճի և ապրանքների գների վրա։
Նանիկ Աղասյան
Մանրամասները՝ տեսանյութում․
.gif)
