Հայտնի են ԱՄՆ-Իրան համաձայնության հուշագրի 14 կետերը․ 300 միլիարդ դոլար Իրանին, պատժամիջոցների վերացում և Հորմուզի բացում

ԱՄՆ-ն և Իրանը հունիսի 17-ին համաձայնեցրել են 14 կետից բաղկացած խաղաղության հուշագիր (MOU), որի նպատակն է ամրապնդել հրադադարը, վերականգնել նավագնացությունը Հորմուզի նեղուցում և 60 օրվա ընթացքում հասնել վերջնական խաղաղության համաձայնագրի։

Թեև փաստաթուղթը համեմատաբար կարճ է և բազմաթիվ կարևոր հարցեր թողնում է հետագա բանակցություններին, այն նախատեսում է Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների աստիճանական վերացում, նավթային արտահանման վերականգնում, սառեցված ակտիվների ապաշրջափակում և մինչև 300 միլիարդ դոլարի տնտեսական զարգացման ծրագիր։

Հիմնական դրույթները

1. Պատերազմի ավարտ

ԱՄՆ-ն և Իրանը պարտավորվում են անմիջապես և մշտապես դադարեցնել ռազմական գործողությունները բոլոր ուղղություններով, այդ թվում՝ Լիբանանում։ Կողմերը նաև պարտավորվում են չսպառնալ միմյանց և չկիրառել ուժ։

2. Ինքնիշխանության հարգում

Կողմերը համաձայնում են հարգել միմյանց ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը և չմիջամտել ներքին գործերին։ Սա նշանակում է, որ Վաշինգտոնը հրաժարվում է Իրանում իշխանափոխության քաղաքականությունից։

3. Վերջնական համաձայնագիր՝ 60 օրվա ընթացքում

Կողմերը նախատեսում են առավելագույնը 60 օրում մշակել և ստորագրել վերջնական խաղաղության համաձայնագիր, որը կարող է երկարաձգվել փոխադարձ համաձայնությամբ։

4. Ամերիկյան ծովային շրջափակման վերացում

ԱՄՆ-ն պարտավորվում է 30 օրվա ընթացքում ամբողջությամբ վերացնել Իրանի նկատմամբ կիրառվող ծովային շրջափակումը և հետ քաշել իր լրացուցիչ ռազմական ուժերը տարածաշրջանից։

5. Հորմուզի նեղուցի բացում

Իրանը համաձայնում է 60 օրով անվճար և անվտանգ անցում ապահովել առևտրային նավերի համար Հորմուզի նեղուցով։ Հետագայում նեղուցի կառավարման նոր մեխանիզմը պետք է մշակվի Օմանի և Պարսից ծոցի մյուս երկրների հետ։

6. 300 միլիարդ դոլարի տնտեսական փաթեթ

ԱՄՆ-ն տարածաշրջանային գործընկերների հետ նախատեսում է Իրանի վերակառուցման և տնտեսական զարգացման համար առնվազն 300 միլիարդ դոլարի ներդրումային ծրագիր։ Ֆինանսավորման մեխանիզմները պետք է հստակեցվեն վերջնական համաձայնագրում։

7. Պատժամիջոցների վերացում

Վաշինգտոնը պարտավորվում է վերացնել Իրանի նկատմամբ կիրառվող ամերիկյան և միջազգային պատժամիջոցները, ներառյալ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի որոշ սահմանափակումներ։

8. Միջուկային ծրագիր

Իրանը վերահաստատում է, որ չի ստեղծելու և չի ձեռք բերելու միջուկային զենք։ Սակայն ուրանի հարստացման և խաղաղ ատոմային էներգիայի ծրագրերի շուրջ վերջնական պայմանավորվածություններ դեռ չկան։

9. Ստատուս քվոյի պահպանում

Մինչև վերջնական համաձայնագիրը Իրանը պահպանում է իր ներկայիս միջուկային ծրագիրը, իսկ ԱՄՆ-ն պարտավորվում է նոր պատժամիջոցներ չսահմանել և տարածաշրջան լրացուցիչ զորքեր չուղարկել։

10. Նավթի արտահանման թույլտվություն

Հուշագրի ստորագրումից անմիջապես հետո ԱՄՆ-ն ժամանակավոր բացառություններ է տրամադրելու, որպեսզի Իրանը կարողանա արտահանել նավթ և նավթամթերք՝ օգտվելով նաև միջազգային բանկային և ապահովագրական ծառայություններից։

11. Սառեցված ակտիվների ապաշրջափակում

ԱՄՆ-ն համաձայնում է Իրանի համար հասանելի դարձնել սառեցված կամ սահմանափակված ֆինանսական միջոցները։ Տարբեր գնահատականներով դրանց ծավալը կարող է կազմել 124–167 միլիարդ դոլար։

12. Վերահսկման մեխանիզմ

Ստեղծվելու է հատուկ համակարգ, որը կհետևի հուշագրի և ապագա վերջնական համաձայնագրի կատարմանը։

13. Հաջորդ փուլերի բանակցություններ

Վերջնական համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները կսկսվեն միայն այն բանից հետո, երբ կողմերը կատարեն առաջին փուլով ստանձնած հիմնական պարտավորությունները՝ Հորմուզի բացումը, շրջափակման վերացումը և ակտիվների ապաշրջափակումը։

14. ՄԱԿ-ի ԱԽ հաստատում

Վերջնական համաձայնագիրը պետք է հաստատվի ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի պարտադիր ուժ ունեցող բանաձևով, ինչը դրա իրականացումը կդարձնի միջազգային իրավական պարտավորություն։

Ինչու է այս հուշագիրը կարևոր

Փաստաթուղթը ենթադրում է Իրանի միջազգային մեկուսացման զգալի թուլացում։ Եթե համաձայնագիրը կյանքի կոչվի, Թեհրանը կկարողանա վերադառնալ համաշխարհային նավթային շուկա, օգտվել սառեցված միլիարդավոր դոլարներից և ստանալ հսկայական ներդրումներ տնտեսության վերականգնման համար։

Միևնույն ժամանակ, ամենազգայուն հարցերից մեկը՝ Իրանի միջուկային ծրագրի ապագան, դեռևս ամբողջությամբ լուծված չէ և լինելու է առաջիկա բանակցությունների հիմնական թեման։

Հեղինակ՝ Անի Վարդանյան