ArmLur.am-ը Ձեզ համար առանձնացրել է բոլոր այն կարևոր կետերը, որոնք պետք է իմանալ ԱՄՆ-ում ընտրությունների մասին։
Նոյեմբերի 3-ի ընտրությունների նշանակությունը հասկանալու համար նախ պետք է պարզել, թե ինչպես է գործում ԱՄՆ ընտրական համակարգը, ինչ լիազորություններ ունեն Կոնգրեսի երկու պալատները և ինչու կարող է դրանց կազմի փոփոխությունը սահմանափակել կամ ընդլայնել նախագահ Դոնալդ Թրամփի քաղաքական որոշումների իրականացման հնարավորությունները։
Ինչպե՞ս է գործում ԱՄՆ ընտրական համակարգը
ԱՄՆ-ն նախագահական հանրապետություն է, որտեղ իշխանությունը բաժանված է երեք ճյուղի՝ գործադիր, օրենսդիր և դատական։ Նախագահը ղեկավարում է գործադիր իշխանությունը, սակայն չի կարող միայնակ ընդունել բոլոր օրենքները կամ տնօրինել պետական բյուջեն։ Այդ լիազորությունների զգալի մասը պատկանում է Կոնգրեսին։
ԱՄՆ Կոնգրեսը երկպալատ է՝ բաղկացած Ներկայացուցիչների պալատից և Սենատից։
Ներկայացուցիչների պալատն ունի 435 ընտրովի անդամ։ Նրանք ընտրվում են երկու տարի ժամկետով, և յուրաքանչյուր միջանկյալ ընտրության ժամանակ ամերիկացիները վերաընտրում են պալատի ամբողջ կազմը։ Պատգամավորների թիվը նահանգների միջև բաշխվում է՝ բնակչության թվին համապատասխան։
Սենատն ունի 100 անդամ՝ յուրաքանչյուր նահանգից երկու ներկայացուցիչ։ Սենատորներն ընտրվում են վեց տարի ժամկետով, սակայն բոլոր 100 տեղերը միաժամանակ չեն թարմացվում․ յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ ընտրության է դրվում Սենատի մոտ մեկ երրորդը։
Այս տարբերությունը կարևոր է, քանի որ Սենատում մեծամասնություն ստանալու համար կուսակցությունը պետք է կարողանա հաղթել տարբեր տարիներին ընտրված սենատորների մրցապայքարում, իսկ Ներկայացուցիչների պալատում ամբողջ կազմը պարբերաբար վերանայվում է ընտրողների կողմից։
Ի՞նչ են միջանկյալ ընտրությունները և ինչու են դրանք կարևոր
Նոյեմբերի 3-ին ԱՄՆ-ում անցկացվեցին միջանկյալ ընտրություններ (Midterm Elections)։ Դրանք տեղի են ունենում նախագահական ընտրություններից երկու տարի անց՝ նախագահի պաշտոնավարման ժամկետի կեսին։
Այս ընտրությունները չեն որոշում, թե ով է լինելու նախագահը։ Դոնալդ Թրամփը շարունակում է պաշտոնավարել մինչև իր նախագահական ժամկետի ավարտը՝ 2029 թվականը։ Սակայն միջանկյալ ընտրությունները որոշում են, թե առաջիկա երկու տարիներին Կոնգրեսում որ քաղաքական ուժն է ունենալու մեծամասնություն։
Սա նշանակում է, որ ամերիկացիները հնարավորություն են ստանում գնահատելու նախագահի պաշտոնավարման առաջին երկու տարիները և իրենց ձայնով փոխելու օրենսդիր իշխանության քաղաքական հավասարակշռությունը։
2026 թվականի ընտրություններում մրցապայքար էր ընթանում Ներկայացուցիչների պալատի բոլոր 435 տեղերի, Սենատի 35 տեղերի, ինչպես նաև նահանգապետերի և տեղական իշխանությունների բազմաթիվ պաշտոնների համար։
Ի՞նչ տեղի ունեցավ նոյեմբերի 3-ի ընտրություններում
Նոյեմբերի 3-ի ընտրությունների գլխավոր արդյունքն այն էր, որ Դեմոկրատական կուսակցությունը կարողացավ հաղթել երկու պալատներում՝ վերահսկողություն ստանալով ինչպես Ներկայացուցիչների պալատում, այնպես էլ Սենատում։ Այսպիսով՝ Հանրապետական կուսակցությունը կորցրեց Կոնգրեսի երկու պալատներում ունեցած մեծամասնությունը։
Associated Press-ի և Reuters-ի հրապարակումների համաձայն՝ դեմոկրատները հաջողություններ գրանցեցին նաև այն նահանգներում, որոնք ավանդաբար համարվել են հանրապետականների ամուր հենակետեր։
Մասնավորապես՝ Կանզասում դեմոկրատները կարողացան Սենատի տեղ ստանալ՝ գրեթե մեկ դար անց։ Նահանգը վերջին անգամ դեմոկրատ սենատոր էր ընտրել 1932 թվականին։ Հաջողություններ գրանցվեցին նաև Տեխասում, Հարավային Կարոլինայում, Այովայում և Օհայոյում։
Տեխասում և Կանզասում դեմոկրատների հաղթանակները հատկապես ուշադրության արժանացան, քանի որ այդ նահանգներում հանրապետականների դիրքերը երկար տարիներ բավական ամուր էին։
Ընտրությունների արդյունքներն առանձնահատուկ էին նաև այն պատճառով, որ ընտրողները քվեարկեցին ոչ միայն առանձին թեկնածուների, այլև գործող նախագահի քաղաքականության վերաբերյալ իրենց վերաբերմունքն արտահայտելու համար։
Reuters-ի փոխանցմամբ՝ ընտրողների շրջանում դժգոհության հիմնական պատճառներից էին կյանքի թանկացումը, Իրանի հետ պատերազմը և Թրամփի վարչակազմի գործունեության վերաբերյալ մտահոգությունները։ Ընտրություններից հետո հրապարակված հարցումների տվյալներով՝ ընտրողների զգալի մասը քվեարկությունը դիտարկել էր որպես նախագահի քաղաքականությանը հակազդելու հնարավորություն։
Ինչո՞ւ են այս ընտրությունները պատմական
Նոյեմբերի 3-ի ընտրությունների պատմական նշանակությունը միայն այն չէ, որ դեմոկրատները հաղթեցին երկու պալատներում։ Կարևոր է նաև այն, թե որտեղ և ինչ պայմաններում նրանք կարողացան գրանցել այդ արդյունքը։
Առաջին հերթին՝ դեմոկրատները կարողացան հաղթանակներ գրանցել հանրապետականների ավանդական հենակետերում։ Սա ցույց տվեց, որ ընտրական տրամադրությունները կարող են փոխվել նույնիսկ այն նահանգներում, որտեղ տարիներ շարունակ գերակշռել է մեկ քաղաքական ուժ։
Երկրորդ՝ ընտրությունների արդյունքները ցույց տվեցին, որ նախագահի պաշտոնը զբաղեցնելը դեռևս չի երաշխավորում նրա կուսակցության վերահսկողությունը Կոնգրեսի նկատմամբ։ Թրամփի Հանրապետական կուսակցությունը 2024 թվականին վերահսկողություն էր ստացել Սպիտակ տան և Կոնգրեսի երկու պալատների նկատմամբ, սակայն երկու տարի անց կորցրեց այդ առավելությունը։
Երրորդ՝ ընտրությունների արդյունքներն ազդեցություն կունենան ոչ միայն ԱՄՆ ներքին քաղաքականության, այլև առաջիկա նախագահական ընտրություններին ընդառաջ երկու կուսակցությունների ռազմավարության վրա։ Դեմոկրատների համար սա հնարավորություն է վերականգնելու քաղաքական դիրքերը, իսկ հանրապետականների համար՝ վերանայելու իրենց քաղաքական օրակարգն ու ընտրական մարտավարությունը։
Ինչպե՞ս կարող են ընտրությունների արդյունքներն ազդել Թրամփի որոշումների վրա
Ամենակարևոր հարցն այն է, թե այսուհետ որքան ազատ կարող է գործել Դոնալդ Թրամփը։
Նախ պետք է հասկանալ, որ Կոնգրեսի երկու պալատների նկատմամբ վերահսկողությունը կորցնելը չի նշանակում, որ Թրամփը զրկվում է նախագահի լիազորություններից։ Նա շարունակում է ղեկավարել գործադիր իշխանությունը, նշանակել իր վարչակազմի անդամներին, իրականացնել արտաքին քաղաքականությունը և օգտվել նախագահի սահմանադրական լիազորություններից։
Սակայն օրենսդրական գործընթացում իրավիճակը փոխվում է։
Առաջին՝ օրինագծերի ընդունումը։
Այժմ Թրամփի վարչակազմի համար ավելի դժվար կլինի Կոնգրեսում առաջ տանել իր օրենսդրական նախաձեռնությունները։ Օրենք ընդունելու համար անհրաժեշտ է երկու պալատների համաձայնությունը, իսկ նախագահը կարող է ստորագրել կամ վետո դնել Կոնգրեսի ընդունած օրինագծի վրա։
Եթե երկու պալատներում մեծամասնություն ունեն դեմոկրատները, նրանք կարող են արգելափակել նախագահի քաղաքական օրակարգին համապատասխանող օրինագծերը կամ առաջ տանել սեփական նախաձեռնությունները։
Երկրորդ՝ նախագահի նշանակումները։
Սենատն ունի նախագահի մի շարք նշանակումները հաստատելու կամ մերժելու լիազորություն։ Խոսքը վերաբերում է, մասնավորապես, կառավարության որոշ պաշտոնյաներին, դեսպաններին և դաշնային դատավորներին։
Այսպիսով՝ դեմոկրատական մեծամասնությունը կարող է դժվարացնել Թրամփի համար իր նախընտրած թեկնածուներին համապատասխան պաշտոններում նշանակելը։
Երրորդ՝ հետաքննություններ և վերահսկողություն։
Ներկայացուցիչների պալատի հանձնաժողովները կարող են խորհրդարանական հետաքննություններ սկսել, լսումներ անցկացնել, փաստաթղթեր պահանջել և հրավիրել վարչակազմի ներկայացուցիչներին՝ բացատրություններ տալու։
Սա կարող է մեծացնել Թրամփի վարչակազմի նկատմամբ քաղաքական և ինստիտուցիոնալ վերահսկողությունը։ Դեմոկրատները կարող են ուսումնասիրել վարչակազմի որոշումները, պետական միջոցների օգտագործումը և նախագահի քաղաքականության տարբեր ուղղությունները։
Չորրորդ՝ իմպիչմենտի հնարավորությունը։
Ներկայացուցիչների պալատն ունի նախագահի նկատմամբ իմպիչմենտի գործընթաց սկսելու և համապատասխան հոդվածներ ընդունելու լիազորություն։ Սակայն դա ինքնաբերաբար չի հանգեցնում նախագահի պաշտոնանկության։
Պաշտոնանկության համար անհրաժեշտ է նաև Սենատի դատավարությունը, որտեղ մեղավոր ճանաչելու և պաշտոնանկ անելու համար պահանջվում է ներկա սենատորների երկու երրորդի ձայնը։ Հետևաբար, Կոնգրեսի երկու պալատներում դեմոկրատների մեծամասնությունն ինքնին դեռ չի նշանակում, որ Թրամփը կարող է պաշտոնանկ արվել։
Իսկ ի՞նչ կարող է փոխվել արտաքին քաղաքականության մեջ
ԱՄՆ նախագահի արտաքին քաղաքական որոշումները Կոնգրեսից ամբողջությամբ կախված չեն։ Թրամփը շարունակում է ունենալ լայն գործադիր լիազորություններ, սակայն Կոնգրեսը վերահսկում է պետական ֆինանսավորումը, ունի պատերազմ հայտարարելու սահմանադրական լիազորություն, իսկ Սենատը հաստատում է միջազգային պայմանագրերը։
Սա նշանակում է, որ դեմոկրատների վերահսկողության պայմաններում Թրամփը կարող է ավելի մեծ դժվարությունների հանդիպել այն նախաձեռնություններում, որոնք պահանջում են Կոնգրեսի ֆինանսական կամ օրենսդրական աջակցությունը։
Մասնավորապես՝ կարող են ավելի բարդ դառնալ ռազմական ծախսերի, արտաքին օգնության, առևտրային քաղաքականության և միջազգային համաձայնագրերի հետ կապված որոշումների առաջմղումը։
Միևնույն ժամանակ պետք է տարբերակել նախագահի ինքնուրույն լիազորությունների շրջանակում ընդունվող որոշումները և այն որոշումները, որոնց համար անհրաժեշտ է Կոնգրեսի համաձայնությունը։ Այս երկու ուղղությունները նույնը չեն։
Reuters-ի վերլուծությամբ՝ դեմոկրատների վերահսկողությունը երկու պալատներում կարող է առաջացնել քաղաքական փակուղի Վաշինգտոնում, հատկապես բյուջեի և պետական պարտքի սահմանաչափի շուրջ բանակցություններում։
Ի՞նչ է սպասվում առաջիկա երկու տարիներին
Նոյեմբերի 3-ի ընտրությունների արդյունքներն ԱՄՆ քաղաքական համակարգում ուժերի նոր հարաբերակցություն են ձևավորել։ Թրամփը շարունակում է մնալ նախագահ, սակայն այլևս չի կարող հենվել Կոնգրեսի երկու պալատներում իր կուսակցության մեծամասնության վրա։
Առաջիկա երկու տարիներին Վաշինգտոնում սպասվում է ավելի բարդ օրենսդրական գործընթաց, վարչակազմի նկատմամբ վերահսկողության ուժեղացում և կուսակցությունների միջև ավելի ինտենսիվ քաղաքական պայքար։
Միաժամանակ այս ընտրությունները կարևոր ազդակ են նաև 2028 թվականի նախագահական ընտրություններին ընդառաջ։ Դեմոկրատները կարող են օգտագործել գրանցած հաղթանակը՝ իրենց քաղաքական դիրքերն ամրապնդելու համար, իսկ հանրապետականները ստիպված կլինեն գնահատել ընտրողների դժգոհության պատճառներն ու վերանայել իրենց քաղաքական մոտեցումները։
Այսպիսով՝ նոյեմբերի 3-ի ընտրությունները չեն փոխել ԱՄՆ նախագահին, բայց փոխել են այն քաղաքական միջավայրը, որտեղ նա պետք է իրականացնի իր լիազորությունները։ Թրամփի նախագահության վերջին երկու տարիներն անցնելու են Կոնգրեսի դեմոկրատական վերահսկողության պայմաններում, ինչը կարող է էապես ազդել նրա ներքին և արտաքին քաղաքական օրակարգի իրականացման վրա։
.gif)
