ArmLur.am-ը ուսումնասիրել է ՀՀ ՀՀ դատախազության գործունեության մասին տարեկան հաղորդումը և առանձնացրել «պատիժների և հարկադրանքի միջոցների» բաժինը:
ՀՀ գլխավոր դատախազության տարեկան հաղորդման համաձայն՝ 2025 թվականին քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող անձանց թիվը հասել է 2396-ի՝ 2024-ի 1850-ի դիմաց։ Միաժամանակ, համակարգում հայտնաբերվել է 167 խախտում, կազմվել 69 միջնորդագիր, իսկ ազատությունից զրկված անձանց բուժման և պահպանման պետական ծախսերը աճել են՝ հասնելով 2.29 միլիարդ դրամի։
Այս բաժնի ArmLur.am-ի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 2025 թվականին քրեակատարողական համակարգում աճել է թե՛ ազատությունից զրկված անձանց ընդհանուր թիվը, թե՛ հիմնարկներում արձանագրված առանձին խնդիրների և խախտումների ծավալը։
Հաղորդման համաձայն՝ 2025 թվականի ընթացքում պատիժների և հարկադրանքի այլ միջոցների կիրառման օրինականության նկատմամբ հսկողության շրջանակում դատախազների կողմից հայտնաբերվել է 167 խախտում, մինչդեռ 2024 թվականին այդ թիվը եղել է 323։ Միաժամանակ, ըստ նույն բաժնի, քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող անձանց ընդհանուր թիվը 2025-ին հասել է 2396-ի, 2024-ի 1850-ի դիմաց։ Այսինքն՝ մեկ տարում համակարգում արձանագրվել է զգալի աճ։
Փաստաթղթում նշվում է, որ 2025-ին ՔԿՀ-ներում գտնվող անձանցից 680-ը պահվել է փակ լոկալ գոտում, 170-ը՝ պատժախցում, 1229-ը՝ խցերից մեկի կարգով փոխադրվել, 61-ը՝ դատարանի դահլիճից, 11-ը՝ հիվանդության պատճառով, իսկ 234 դեպքում կանչի տակ գտնվող անձանց նկատմամբ իրականացվել է կալանավորում։ Հաղորդման այս հատվածը ցույց է տալիս, որ պատժի և հարկադրանքի միջոցների կիրառության շրջանակը միայն վիճակագրական աճ չէ, այլ նաև ավելի բարդ գործնական ծանրաբեռնվածություն։
Դատախազությունը հատկապես առանձնացնում է ձերբակալված և կալանավորված անձանց պահման պայմանները։ Փաստաթղթում նշվում է, որ «2025 թվականի ընթացքում ազատությունից զրկված անձանց նկատմամբ կատարված խախտումների թիվն աճել է», իսկ ազատազրկման պայմանների հետ կապված հարցերը շարունակում են մնալ ուշադրության կենտրոնում։
Կարևոր արձանագրումներից մեկն առնչվում է հենց ՔԿՀ-ների ներսում արձանագրված միջադեպերին։ Տվյալների համաձայն՝ 2025-ին արձանագրվել է 183 անձի կողմից ինքնավնասում կամ ինքնասպանության փորձ, մինչդեռ 2024-ին այդ ցուցանիշը կազմել է 205։ Չնայած այստեղ առկա է նվազում, հաղորդումն ընդգծում է, որ խնդիրը շարունակում է մնալ զգայուն, հատկապես հաշվի առնելով հիմնարկներում հոգեբանական և սոցիալական միջավայրի բարդությունը։
Մյուս կողմից՝ աճել է դատախազական արձագանքի ծավալը։ Ներկայացված տվյալներով՝ դատախազական հսկողության շրջանակում ուսումնասիրվել է 5366 որոշման համապատասխանություն օրենքին, որոնցից հազարավոր դեպքերում վերաբերել են կարգապահական տույժերին, խրախուսման միջոցներին, պահման պայմաններին և այլ հարցերի։ Փաստաթղթում նշվում է նաև, որ արձանագրված խախտումների առթիվ կազմվել է 69 միջնորդագիր, որոնց ուսումնասիրությամբ մի շարք խախտումներ վերացվել կամ շտկվել են։
Հաղորդման հետաքրքիր հատվածներից մեկը վերաբերում է առողջապահական և ֆինանսական բեռին։ Նշվում է, որ ազատությունից զրկված անձանց դատապարտյալների բուժման ու պահպանման հետ կապված պետական ծախսերը 2025-ին կազմել են 2.293.906.235 դրամ, մինչդեռ 2024-ին դրանք եղել են 1.264.407.752 դրամ։ Այսինքն՝ ծախսերն աճել են ավելի քան մեկ միլիարդ դրամով։ Սա համակարգի ծանրաբեռնվածության և ազատազրկման ինստիտուտի վրա ընկնող ռեսուրսային ճնշման մասին կարևոր ցուցիչ է։
Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանանում նաև կանանց և անչափահասների մասով վիճակագրությունը։ Հաղորդման մեջ նշվում է, որ կանանց քրեակատարողական հիմնարկներում առկա են հատուկ ռեժիմներ ու առանձնահատկություններ, սակայն խնդիրների մի մասը մնում է նույնը՝ պահման պայմաններ, առողջապահական հասանելիություն, սոցիալական կապերի պահպանում և իրավական կարգավիճակին առնչվող հարցեր։
Փաստաթղթի ամենաուշագրավ ձևակերպումներից մեկն այն է, որ «կատարված ուսումնասիրության արդյունքում արձանագրված խախտումների վերաբերյալ ներկայացվել են միջնորդագրեր»։ Սա նշանակում է, որ դատախազությունը բաժինը ներկայացնում է ոչ միայն որպես վիճակագրական հաշվետվություն, այլ նաև որպես վերահսկողական միջամտության գործիք։
Միևնույն ժամանակ, հաղորդման մեջ բաց տեքստով արձանագրվում է, որ որոշ խնդիրներ շարունակում են կրկնվել։ Մասնավորապես նշվում է, որ «ազատությունից զրկված անձանց նկատմամբ կիրառված միջոցների օրինականության հսկողության ընթացքում արձանագրվել են խախտումներ», ինչը վկայում է՝ համակարգում դեռ պահպանվում են ոչ միայն գործնական, այլ նաև կառավարչական և իրավակիրառական թերություններ։
Դատախազության տարեկան հաղորդման այս բաժնից ընդհանուր պատկերը հետևյալն է՝ 2025-ին քրեակատարողական համակարգը գործել է ավելի մեծ ծանրաբեռնվածության պայմաններում, ավելացել են ազատությունից զրկված անձանց թիվն ու պետական ծախսերը, իսկ վերահսկողության ընթացքում արձանագրված խնդիրները շարունակել են մնալ օրակարգում։ Միաժամանակ, վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ որոշ ուղղություններով համակարգը փորձում է արձագանքել միջնորդագրերով, ստուգումներով և օրինականության վերահսկողությամբ, սակայն խնդիրները դեռևս ամբողջությամբ լուծված չեն։
Այս բաժնից ստացվող ընդհանուր տպավորությունը այն է, որ թեման բավական սուր է, բայց ավելի շատ՝ կառավարման, վերահսկողության և համակարգային ծանրաբեռնվածության տեսանկյունից, ոչ թե միայն մեկ աղմկոտ խախտման պատճառով։ Սրությունը երեք աղբյուր ունի.
Առաջինը՝ անձանց թվի կտրուկ աճը։
Երկրորդը՝ ծախսերի զգալի մեծացումը։
Երրորդը՝ խախտումների, միջնորդագրերի, ինքնավնասումների և պատժամիջոցների կիրառման շարունակվող բարձր մակարդակը։
Այսինքն՝ համակարգը ծանրաբեռնվել է, վերահսկողությունը ակտիվացել է, բայց խնդիրները չեն վերացել։
.gif)
